Oplossingen voor het lerarentekort

Niemand kan er meer omheen. Het lerarentekort is de uitdaging voor het onderwijs. Al in 2012 waarschuwde de PO-Raad voor een dreigend lerarentekort. Dit complexe probleem heeft geen pasklare oplossing en vraagt om een mix aan maatregelen en nauwe samenwerking tussen scholen, lerarenopleidingen, sociale partners, het Ministerie van OCW en de PO-Raad. De PO-Raad gelooft in duurzame oplossingen die de kwaliteit van het onderwijs waarborgen. Zoals het vergroten van de aantrekkelijkheid van het beroep, het ontwikkelen van doorstroommogelijkheden, meer opleidingsroutes naar het beroep leraar en het dichten van de salariskloof. Want leraren in het primair onderwijs verdienen, ondanks investeringen, nog steeds aanzienlijk minder in vergelijking met hun collega’s in het voortgezet onderwijs. Op deze pagina vertellen wij je meer over duurzame oplossingen en delen wij goede voorbeelden uit onze sector.

 
 

Open toegang tot het beroep

De PI7 scholen hebben samen met hun partners een flexibele opleiding ontworpen die onderwijsassistenten en leerkrachtondersteuners op maat bedient.

Lees het interview met Esther Keun en Hetty Hamstra.

 


Diversiteit in de lerarenteams draagt bij aan de kwaliteit van het onderwijs en de aantrekkelijkheid van het beroep. Versterking van diversiteit vraagt om maatwerk en flexibiliteit in de opleidingsroutes naar het beroep. Naast de reguliere opleidingsroutes dragen ook zij-instromers bij aan de kwaliteit van het onderwijs en de aantrekkelijkheid. Zij brengen andere vaardigheden de teams in. Het goed opleiden en begeleiden vraagt om een nauwe afstemming tussen schoolbesturen, lerarenopleidingen, studenten en leraren.

Goede voorbeelden uit onze sector:

Het aantal aanmeldingen voor de pabo stijgt gelukkig, toch is het nog lang niet genoeg om het lerarentekort mee op te lossen. In het speciaal onderwijs zijn de zorgen nog groter, vacatures staan maanden lang open. Onder meer door de gedragsproblemen die veel leerlingen hebben, is de werkdruk hoog. Hoe bereid je leerkrachten hier goed op voor? Lees hier het interview met Marije den Dulk, docent pedagogiek aan de nieuwe opleiding Sociaal Werk: Jeugd in Onderwijs aan de Hogeschool Leiden.

Het Amersfoortse bestuur KPOA bood tien zij-instroomplekken, waar maar liefst 74 mensen op
solliciteerden. Ook voor de volgende opleidingsronde staan kandidaten in de rij. Het geheim? De lat hoog en uitstekende begeleiding.

Lees het artikel uit podium.

De Universiteit Utrecht en de Marnix Academie in Utrecht onderzoeken de ontwikkeling van een master lesbevoegdheid leraar primair onderwijs. Op dit moment kunnen studenten alleen via een bachelor een lesbevoegde basisschoolleraar worden. Hierdoor loopt het onderwijs een “groep potentiële leerkrachten” mis omdat mensen na hun hbo, wo-bachelor of wo-master liever doorgroeien naar een mastergraad.
 

Een aantrekkelijke sector

Het onderwijs van de toekomst vraagt veel van schoolteams en van leraren. De behoefte aan breed opgeleide leraren die hun vak verstaan is groot. Belangrijk vraagstuk is dan ook: Hoe krijgen we voldoende en ook de beste mensen voor de klas? En hoe behouden we hen? De PO-Raad zet zich in voor een cao die ontwikkeling beloont en die besturen en scholen ruimte biedt om eigen keuzes te maken. Ook maken wij ons sterk voor een eerlijk salaris en bekostiging voor een beter werkklimaat voor alle werknemers in het primair onderwijs. Wij stimuleren goed werkgeverschap en strategisch HRM-beleid onder onze leden. Zo werken we samen aan de aantrekkelijkheid van onze sector.



Goede voorbeelden uit onze sector:

,Leraar zijn, is zo’n mooi vak! Dat wil en blijf ik uitstralen.” Als Nancy Verheijen begint te vertellen, hoor je meteen het enthousiasme in haar stem. 27 jaar geleden stond ze zelf voor de klas bij basisschool Leander (voorheen Berg en Beek) te Sint Anthonis, die inmiddels bij Stichting Primair Onderwijs Peelraam hoort. Na ook een aantal jaren als IB’er gewerkt te hebben begon ze tien jaar geleden met het begeleiden, binden en boeien van startende leraren. En dat doet ze nog steeds. ,,Positieve, gedreven leraren zijn cruciaal voor kinderen, voor de uitstraling van dit mooie vak en voor de ontwikkeling van ons onderwijs.” Lees het volledige interview.

Het POVO-project is een initiatief van LMC voortgezet onderwijs Rotterdam, Stichting PCBO Rotterdam Zuid, de Rotterdamse Vereniging voor Katholiek Onderwijs en Thomas More Hogeschool. De besturen van deze scholen zien het lerarentekort als een symptoom van een groter probleem. Volgens hen moet het huidige onderwijssysteem fundamenteel veranderen om beter aan te sluiten bij de eigentijdse behoeften van leerlingen en personeel.

Als het po, vo en mbo bijvoorbeeld dezelfde organisatiestructuur zouden hebben, zijn leraren flexibeler inzetbaar en ontstaat er minder snel een lerarentekort.

Leraren uit het po en vo komen nu vaak alleen in contact met elkaar bij de overdracht van leerlingen uit groep 8. Terwijl de po-leraren veel kennis hebben over hun leerlingen die leraren in het vo goed zouden kunnen gebruiken. Het POVO-traject brengt de gescheiden werelden bij elkaar door leraren uit het vo te detacheren naar het po. Daar verzorgen ze in de bovenbouw lessen op hun eigen vakgebied. De vo-leraren bereiden de lessen voor met hun po-collega’s en de twee leraren observeren elkaars lessen. Zo leren de leraren van elkaar en kunnen de leerlingen beter begeleid worden bij hun vervolgopleiding.

Lees meer

Plan V is een instrument van het Vervangingsfonds om verzuim binnen uw schoolorganisatie met succes aan te pakken. Schoolbesturen die al eerder hebben meegedaan aan Plan V is het gelukt om hun verzuim structureel te verlagen en onder controle te krijgen. Gemiddeld was de verlaging na nog geen 2 jaar ruim 1,5%. Een enorme winst in menskracht voor de klas, maar ook aan besparingen.

Wat is Plan V?

Besturen met een hoog verzuim staan centraal bij Plan V, waarbij de V staat voor ‘Verzuim’. Een van onze adviseurs maakt een uitgebreide analyse van de verzuimsituatie binnen de schoolorganisatie. Daarna stellen het schoolbestuur en de adviseur gezamenlijk een plan van aanpak op. Hierin zijn de beoogde verzuimdaling en de praktische kant van de aanpak vastgelegd. Dit is voor iedere schoolorganisatie verschillend. Ondersteuning vanuit Plan V is daarom geheel op maat. Om het uiteindelijke resultaat te kunnen meten voeren we bij de start een 0-meting uit en sluiten we het traject af met een 1-meting.

 
 

Onderwijs anders organiseren

Nu is het nog: óf werken in het bedrijfsleven óf het onderwijs in. Maar Stichting Klassewerk wil het mogelijk maken om die twee meer te kunnen combineren. Lees het interview met John Swildens van Stichting Klassewerk.

De samenleving is sterk veranderd, maar het onderwijs is al tijden op dezelfde manier georganiseerd: één leraar voor één klas voor vijf dagen per week. Eigentijds onderwijs vraagt om continue verbetering, óók van de organisatie van het onderwijs. Het bestrijden van het lerarentekort is belangrijk, maar wel vanuit een onderwijskundige visie. De PO-Raad ziet scholen innoveren en wil graag de dialoog verder brengen.

Goede voorbeelden uit onze sector:

Scholengroep Eenbes is samen met het Summa College een opleidingstraject gestart om onderwijsassistenten op te leiden tot onderwijsondersteuner. Een oplossing die helpt bij de aanpak van het lerarentekort. Onderwijsassistenten mogen officieel niet voor de klas staan. De onderwijsondersteuners straks wel. De studenten krijgen een certificaat. Dit certificaat is voorlopig alleen geldig binnen de scholen van Eenbes maar in de toekomst wellicht ook op andere scholen.

Aan het begin van het huidige schooljaar stelde de RVKO (Rotterdamse Vereniging Katholiek Onderwijs) bij een studiedag haar werknemers een belangrijke vraag: wat heb je nodig om optimaal tot je recht te komen? Het was het startsein van een zoektocht naar hoe niet meer te focussen op kortetermijnoplossingen, maar een duurzame visie waarin de kwaliteit van het onderwijs altijd voorop staat.

 

Lees hier het interview met Jakolien Kraeima, stafmanager HR bij de RVKO, het bestuur voor katholieke basisscholen in Rotterdam.

Regionale aanpak

Regionale aanpak lerarentekort

Het ministerie van OCW wil schoolbesturen, scholen en lerarenopleidingen stimuleren om gezamenlijk het lerarentekort in de regio aan te pakken. Zij kunnen zelf bepalen in welk geografisch gebied de samenwerking vorm krijgt. Dat kan bijvoorbeeld in arbeidsmarktregio’s. In totaal is er 9 miljoen euro beschikbaar voor het primair en voortgezet onderwijs. De totale subsidie bedraagt 4,5 miljoen euro voor het primair onderwijs. De maximale subsidie per regio bedraagt 250.000 euro. Om in aanmerking te komen voor de subsidie is een regionaal plan van aanpak en bijbehorende begroting een vereiste. Voorwaarde voor toekenning van subsidie is dat er sprake is van cofinanciering. 

Meer informatie over de regeling vind je op de website van het ministerie van OCW 

 

Regionale arbeidsmarktramingen

Het primair onderwijs dreigt in 2022 een tekort te hebben van 4.100 voltijds leraren en schoolleiders. Dit tekort kan oplopen tot 11.000 voltijdsbanen in 2027.

Ongeveer een kwart van de leraren in het primair onderwijs is ouder dan 55 jaar en nadert het pensioen. De instroom van pabostudenten is de afgelopen jaren gedaald en die trend zet naar verwachting door. Een aantal regio’s heeft al last van een tekort aan beschikbare invallers. De voorspelling is dat vrijwel alle regio’s de komende jaren te maken krijgen met groeiende lerarentekorten in het basis- en speciaal onderwijs.

Bekijk de regionale arbeidsmarktramingen 2018-2023

 

 
 

Landelijk vraagstuk met een regionale aanpak

Het ministerie van OCW heeft subsidie beschikbaar gesteld voor een regionale aanpak van het lerarentekort. De PO-Raad stimuleert scholen hier gebruik van te maken. Zeker omdat arbeidsmarktvraagstukken vaak te groot zijn om door een individueel schoolbestuur op te pakken. Dit vraagt om nauwe samenwerking tussen scholen onderling en met andere partijen. Zo kan er een dekkend netwerk ontstaan voor professionalisering van de aanpak van arbeidsmarktvraagstukken.


Er zijn regionale verschillen ten aanzien van het lerarentekort. Wat in de ene regio werkt hoeft niet succesvol te zijn in de andere regio. De PO-Raad ziet in de praktijk overlappende samenwerkingsverbanden. Hierdoor is niet altijd duidelijk waar verantwoordelijkheden liggen en welke initiatieven er zijn.

De PO-Raad is voorstander van een aanpak die regionaal werkt, maar pleit wel voor verdere professionalisering en coördinatie. Zo is het van belang dat er een goed beeld ontstaat van waar welke regio aan werkt, hoe zij van elkaar kunnen leren en wat er vanuit landelijk beleid nodig is om regionale knelpunten op te kunnen lossen.

Goede voorbeelden uit onze sector:

In Friesland werken OPO Furore, Stichting Samenwerkingsbestuur Gearhing, PCBO Smallingerland, ROOBOL, Onderwijsgroep Primus en Openbaar Primair Onderwijs De Basis samen met NHL Stenden Hogeschool om de instroom in de opleiding te vergroten. Door de samenwerking zijn er meer mogelijkheden om boventalligheid te matchen met vacatures.

Lees meer regionale voorbeelden op de website van het Arbeidsmarktplatform

Door het lerarentekort is het vinden van invallers steeds moeilijker geworden. Zij krijgen een vaste baan aangeboden en daarmee raken de invalpools leeg. De concurrentie tussen scholen is groot, de werkdruk loopt verder op en steeds vaker wordt een klas naar huis gestuurd omdat er geen leraar beschikbaar is. Dat vraagt om het bundelen van krachten en betere samenwerking in de regio.
Transvita ontzorgt schoolleiders door de continuïteit en kwaliteit van het onderwijsproces te borgen wanneer een leraar uitvalt. Dit kan om kortdurende of langdurigere vervanging gaan. Dit vormt in toenemende mate een uitdaging maar gelukkig hebben we nog steeds ruim 350 invallers beschikbaar. Maar Transvita gaat verder dan dat. Zij denken ook mee in wat goed werkgeverschap betekent, hoe je de vitaliteit van medewerkers behoudt en hoe je meer mensen vitaal voor de klas krijgen en houden. Bij het loopbaancentrum kunnen leraren terecht die het gevoel hebben niet meer op hun plek te zitten. Hierdoor behouden ze hen vaak voor onze scholen en voorkomen we langdurige uitval. Het loopbaancentrum is er overigens voor iedereen binnen de bij Transvita aangesloten scholen.

Lees het interview met Joost Spijker, directeur Transvita.

 

Publicaties

 
 

Handige links

Links


Vraag en antwoord over zij-instroom

Model extra middelen aanpak werkdruk

Platform Werkdruk biedt kennis en tools om werkdruk aan te pakken. Iedere school kan werkdruk tegengaan door die bespreekbaar te maken en een passende aanpak te kiezen. Vanuit die gedachte is het digitale Platform Werkdruk ontwikkeld, te vinden op www.platformwerkdrukpo.nl Leraren, schoolleiders, beleidsmedewerkers en schoolbestuurders kunnen hier terecht voor kennis, praktijkverhalen en praktische tools die helpen werkdruk in primair onderwijs aan te pakken. 

 

Scenariomodel
Het Arbeidsmarktplatform heeft een instrument voor regio’s en individuele schoolbesturen ontwikkeld waarmee toekomstscenario’s gemaakt kunnen worden voor mogelijke regionale en bestuurlijke ontwikkelingen. Meer info vindt u op www.scenariomodelpo.nl 

 

 

Partners van de PO-Raad rondom de aanpak lerarentekort: