Onderwijsachterstanden

Een kwart van de Nederlandse leerlingen verlaat het basisonderwijs met een taalachterstand van twee jaar. Deze kinderen hebben geen beperking in de aanleg, hun achterstand komt door de omgeving waarin ze opgroeien. De PO-Raad vindt dat ieder kind recht heeft op maximale ontwikkelingskansen, ongeacht waar je wieg staat. Kinderen die thuis onvoldoende gestimuleerd worden in hun ontwikkeling, verdienen daarom extra aandacht. Niet alleen op school, maar ook in de voorschoolse periode.

Een kwart van de Nederlandse leerlingen verlaat het basisonderwijs met een taalachterstand van twee jaar. Deze kinderen hebben geen beperking in de aanleg, hun achterstand komt door de omgeving waarin ze opgroeien. Dat is een probleem, want wanneer een kind eenmaal een achterstand heeft, haalt het deze amper meer in. En dat heeft gevolgen voor de latere kansen op een zelfstandig leven met betaald werk en een goede gezondheid.

De PO-Raad vindt dat ieder kind recht heeft op maximale ontwikkelingskansen, ongeacht waar je wieg staat. Kinderen die thuis onvoldoende gestimuleerd worden in hun ontwikkeling, verdienen daarom extra aandacht. Niet alleen op school, maar ook in de voorschoolse periode.

Onderwijsachterstandenbeleid

Om te zorgen dat scholen (via vroegschoolse educatie) en gemeenten (via voorschoolse voorzieningen) die extra aandacht kunnen geven, kunnen zij hiervoor financieel gecompenseerd worden. Scholen vanuit de gewichtenregeling en gemeenten vanuit het gemeentefonds. Het beleid voor het voorkomen en terugdringen van onderwijsachterstanden is sinds de invoering in de jaren zeventig diverse keren gewijzigd.

Voor de voor- en vroegschoolse educatie geldt dat gemeenten voor een deel zelf bepalen welke kinderen hiervoor in aanmerking komen. Dat maakt dat de verschillen per gemeente groot zijn.

Of een kind op school gezien wordt als achterstandsleerling, wordt sinds 2006 enkel bepaald door het opleidingsniveau van ouders. Hoe lager het niveau, hoe hoger het zogenoemde leerlinggewicht en hoe hoger de bijdrage die de school ontvangt.

Verouderde definitie

Leden van de PO-Raad ervaren dat de werkelijke onderwijsachterstanden van hun leerlingen niet afnemen, maar het aantal leerlingen dat volgens de criteria een gewichtenleerling is, neemt wél af. Dat het opleidingsniveau van ouders stijgt, komt door de invoering van de startkwalificatie, maar ook door migratie uit Oost-Europa en de komst van relatief hoogopgeleide vluchtelingen. Tussen 2006 en 2013 daalde het percentage leerlingen met een leerlinggewicht volgens de Algemene Rekenkamer van twintig naar elf procent. Het budget van scholen daalde vanzelfsprekend mee, waarbij scholen bovendien pas geld uitgekeerd krijgen als ze minimaal zes procent gewichtenleerlingen hebben.

Inmiddels heeft het Centraal Bureau voor Statistiek een nieuwe indicator ontwikkeld voor het voorspellen van onderwijsachterstanden, waarin bijvoorbeeld ook de herkomst van ouders meeweegt. De PO-Raad wil dat deze rekenmethode zo snel mogelijk wordt ingevoerd, maar niet zonder dat eerst het totale budget wordt hersteld. Verdeel je het huidige grotendeels verdampte budget over meer kinderen, dan zou dat namelijk veel schade veroorzaken op plekken waar het onderwijsachterstandenbeleid (nog) wél werkt. 

Bekijk ook deze infographic

Wat doet de PO-Raad?

De PO-Raad voert gesprekken met de VNG en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, waarin zij de gezamenlijke belangen van schoolbesturen vertegenwoordigt. Ook ondersteunt zij scholen met informatie en advies bij de afhandeling van de gewichtencontrole. 

Daarnaast dringt de PO-Raad er bij de politiek op aan dat alle kinderen tot vier jaar in Nederland twee dagen per week toegang krijgen tot een voorschoolse voorziening. De PO-Raad wil, net als de Sociaal Economische Raad, dat er een einde komt aan de versnippering in het aanbod aan voorschoolse voorzieningen. Kinderen die een risico lopen op een achterstand zouden samen met andere kinderen naar dezelfde kwalitatief goede kinderopvang moeten kunnen. Zo wordt het beter mogelijk om een doorgaande lijn met school te creëren.

Meer weten?

Wilt u meer weten over onderwijsachterstanden? Neem dan contact op met onze Helpdesk of met onze beleidsadviseur Steven de Vries

Bestanden bij dit onderwerp

Laatste nieuws

  • Diverse partijen in de Tweede Kamer zijn bezorgd over het onderwijsachterstandenbeleid van demissionair staatssecretaris Sander Dekker. In een schriftelijk overleg in juli lieten SP, D66, CDA, GroenLinks en SGP doorschemeren dat ze het moeilijk te rijmen vinden dat hij op onderwijsachterstanden bezuinigt terwijl de kansenongelijkheid toeneemt. Op 13 september kwamen deze zorgen tot uiting in een aantal moties.

  • In verband met technische redenen is de verzending van het herziene Overzicht Vaststelling Tellingen (OVT) voor de regio Midden-Nederland vertraagd. De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) heeft de bijbehorende informatiebrief wel verstuurd, maar het OVT is niet verzonden en het bestand met de individuele leerlinggegevens is nog niet in Mijn BRON in te zien. DUO verwacht dat het OVT alsnog in de week van 4 september 2017 verzonden wordt. De bezwaarperiode van zes weken gaat in op de datum van de dagtekening van het OVT.

  • Voorkom dat duizenden leerlingen verder op achterstand raken en draai daarom de bezuiniging op onderwijsachterstanden voor 2018 terug. Die oproep deed de PO-Raad aan de Tweede Kamer die woensdag debatteerde over de Voorjaarsnota. Budget hiervoor kan worden gevonden in de meevaller voor werkloosheidskosten. GroenLinks en PvdA dienden hiervoor een motie in.

Standpunten

  • Herstel het budget voor onderwijsachterstanden

    De PO-Raad is van mening dat het totale budget voor onderwijsachterstanden hersteld moet worden, voordat de nieuwe verdeelsystematiek (zoals voorgesteld door het Centraal Bureau voor Statistiek) wordt ingevoerd. Dit budget is de afgelopen jaren namelijk gehalveerd als gevolg van de verouderde definitie die gebruikt wordt om onderwijsachterstanden bij kinderen te voorspellen. 

Rekenhulp meerjarenbegroting

Deze rekenmodellen houden onder andere rekening met het aantal gewichtenleerlingen.

Inspectie over vve: Investeren loont!

De kwaliteit van de voor- en vroegschoolse educatie (vve) is de afgelopen jaren sterk verbeterd. Dat schrijft de Onderwijsinspectie in het rapport ‘Investeren loont!’. 

Veelgestelde vragen

  • Wat heeft de gewichtenregeling met lumpsum te maken?

    Strikt genomen heeft de gewichtenregeling niets met lumpsum te maken. Het is echter wel zo dat iedere ouder met een kind in de basisschoolleeftijd dor de school gevraagd zal worden een ouderverklaring in te vullen. Op dat formulier worden een aantal vragen gesteld, onder andere over het opleidingsniveau. De vraag naar het opleidingsniveau van de ouders is bedoeld om een school extra middelen toe te kennen voor het bestrijden van onderwijs (taal) achterstanden. 

    De leerlingen worden door deze extra ondersteuning beter voorbereid op het vervolgonderwijs. Om te bepalen hoeveel extra middelen de school hiervoor kan vragen is het belangrijk dat ouders de papieren ouderverklaring invullen en ondertekenen. Wanneer ouders de ouderverklaring niet invullen krijgt de school voor dit kind geen gewicht, dus geen extra geld.

    Deze papieren ouderverklaring wordt in de administratie van de school bewaard.

    De Accountantsdienst van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen controleert steekproefsgewijs de leerlingenadministraties van basisscholen. Bij een dergelijke controle wordt ook de ouderverklaring gecontroleerd. Het is uitgesloten dat de basisschool de opleidingsgegevens van de ouders kan en mag controleren.

    Ouders zijn niet verplicht de ouderverklaring in te vullen.