Rinda den Besten: Schooladvies

Ik ken een leerling die zonder het deskundige advies van haar school hoogstwaarschijnlijk een hele andere toekomst had gehad. Een rustige, slimme leerling – laten we haar Femke noemen - , had haar hele basisschoolcarrière lang moeite met toetsen. Na haar Cito-eindtoets kreeg ze dan ook een VMBO-advies. ‘Niets ervan’, dachten haar leraren die wisten wat ze in haar mars had en zich met succes inzetten om Femke in een hoger niveau te laten binnenstromen. Inmiddels is ze een uitstekende leerling in 2 vwo.

Het is vanwege gelijke situaties als die van Femke dat ik zo blij ben dat sinds dit jaar het schooladvies leidend is bij het bepalen naar welk niveau brugklas een leerling gaat. De eindtoets wordt later in het jaar afgenomen en geldt daarmee als een tweede, onafhankelijk gegeven.

De PO-Raad heeft hier steeds voor gepleit omdat we weten dat de score op de eindtoets vooral een momentopname is en het schooladvies een advies gebaseerd op jarenlange ervaring van leraren. Wij hechten veel waarde aan hun ervaring en expertise. Zij hebben het kind jaren meegemaakt en weten heel goed wat het in huis heeft. En ook hoe het bijvoorbeeld met zijn of haar motivatie en doorzettingsvermogen staat, zaken die je met een toets gewoonweg niet meet. De film zegt meer dan de foto. Een leerling die tegen verwachting in slechter scoort op zijn eindtoets, is door de nieuwe regels niet langer de dupe van die ene slechte dag die hij had.

Maatregelen

Leerlingen in groep 8 kregen voor 1 maart hun schooladvies en daarmee werd het een veel besproken onderwerp in media en politiek. Er klonken geluiden dat diverse middelbare scholen tegen de regels in toch de resultaten op eind- en tussentoetsen laten meewegen bij de toelating van leerlingen. Uit diverse hoeken kwam daarop de roep om maatregelen hiertegen. Er gingen stemmen op om middelbare scholen te bestraffen die alsnog de eindtoets of tussentoetsen gebruiken als middel om leerlingen toe te laten. Maar ook om hen pas na toelating van leerlingen het basisschooldossier van die leerlingen te geven. En om ouders inspraak te geven op het schooladvies. Ook kwamen twijfels over de kwaliteit van het schooladvies weer om de hoek kijken.

Als het gaat om leerlingen begrijp ik heel goed dat iedereen er bovenop zit en de ontwikkelingen kritisch volgt. Maar ook hier, zoals in het onderwijs wel vaker gebeurt, valt op dat er om maatregelen wordt gevraagd nog voordat we hebben ervaren of de praktijk die wel echt nodig heeft. De leerlingen in groep acht, om wie het nu gaat, hebben zich pas net aangemeld voor een middelbare school of staan op het punt dit te doen. Ik ben het wat dat betreft eens met staatssecretaris Sander Dekker die afgelopen week in de Tweede Kamer aangaf dat hij het nu te vroeg vindt voor extra stappen.

Ouders

Laten we eerst maar eens ervaren hoe de nieuwe regels uitwerken. Dat is zeker geen synoniem voor ‘laat ze maar aanmodderen’. Natuurlijk niet. Leraren hebben jarenlange ervaring met het geven van schooladviezen. De Inspectie van het Onderwijs concludeerde in oktober 2014 nog na onderzoek dat basisscholen goede adviezen geven en daarbij niet over één nacht ijs gaan. (75 procent van de adviezen klopt met waar het kind in zijn derde middelbare schooljaar staat, en waar basisscholen hoger adviseren dan je mag verwachten op basis van de eindtoets, werkt dit vaak in het voordeel uit van de leerling.) Zoals het hoort en zoals ouders mogen verwachten.

Ik vind het belangrijk dat scholen ouders heel goed bij het schooladvies betrekken. (Zie ook onze handreiking Schooladvies) Het gaat erom dat zij met elkaar het goede gesprek voeren. Dat ouders in een vroeg stadium, bijvoorbeeld wanneer hun kind nog in groep 7 zit, op de hoogte zijn van het advies dat de school verwacht te geven. Het schooladvies mág voor hen geen verrassing zijn. Tegelijkertijd is het schooladvies een professioneel besluit van een school en moet de school dat besluit vervolgens zelf kunnen nemen. Een arts moet je ook kunnen vertrouwen op zijn professionaliteit. Dat geldt voor een school evengoed. En ouders die het niet eens zijn met het schooladvies, moeten ertegen bezwaar kunnen maken. Ik ben er dan ook sterk voor dat scholen op regionaal niveau een geschillenregeling hebben zodat zij en ouders weten hoe ze hiermee moeten omgaan.

Verbeteren

Natuurlijk is het ook zaak dat scholen hun adviezen blijven verbeteren. Het kan altijd beter. Scholen kunnen altijd leren. Hoewel de landelijke cijfers positief zijn over de adviezen, zijn individuele basisscholen nog lang niet allemaal op de hoogte van waar hun groep achter drie jaar later staat. Klopte het advies met het niveau waarop de leerling uiteindelijk terecht kwam? En zo nee, waar lag dat dan aan? Wat kan de school daarvan leren? Al dit soort informatie kan het schooladvies alleen nog maar sterker maken. De PO-Raad werkt er met de andere sectorraden en Kennisnet aan dit mogelijk te maken in een Doorstroommonitor en is over de automatische terugkoppeling van gegevens van oud-leerlingen aan de basisschool met het ministerie van OCW in gesprek.

We doen dit samen, primair en voortgezet onderwijs, want de overgang van basisschool naar brugklas en verder is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De basisschool en middelbare school moeten zorgen dat iedere leerling een soepele overstap kan maken en ouders hierin meenemen. Ik ben ervan overtuigd dat die soepele overstap met de huidige, nieuwe regels, mogelijk is. En is er meer nodig, dan zullen we niet schuwen om bij te sturen zodra dat duidelijk is. Maar wel pas dán. Ieder kind verdient het om, net als Femke, op de school terecht te komen waar hij het beste tot zijn recht komt.