Op dit moment verandert er veel op het gebied van burgerschap. Op deze pagina vertellen we meer over de wetgeving en kerndoelen voor burgerschap.

Huidige wetgeving

De huidige burgerschapsopdracht schrijft basisscholen voor om bij te dragen aan actief burgerschap en sociale integratie. In artikel 8, derde lid, van de Wet op het primair onderwijs is sinds 2006 voorgeschreven:

Het onderwijs
a) gaat er mede van uit dat leerlingen opgroeien in een pluriforme samenleving,
b) is mede gericht op het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie, en 
c) is er mede op gericht dat leerlingen kennis hebben van en kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdgenoten.

Toch blijkt uit meerdere onderzoeken dat zowel het burgerschapsonderwijs als een aantal burgerschapscompetenties bij leerlingen in Nederland minder ontwikkeld zijn. Bovendien is de burgerschapsopdracht voor scholen onvoldoende duidelijk. Mede daarom stuurde Minister Slob onlangs het wetsvoorstel ‘Verduidelijking burgerschap in het funderend onderwijs’ naar de Tweede Kamer. Met dit wetsvoorstel wordt de wettelijke burgerschapsopdracht voor scholen minder vrijblijvend en wordt verduidelijkt wat precies wordt verwacht van scholen op dit vlak. Voorstel is om bovenstaande wetsartikel te vervangen door:

3. Het onderwijs bevordert actief burgerschap en sociale cohesie op doelgerichte en samenhangende wijze, waarbij het onderwijs zich in ieder geval herkenbaar richt op:
a. het bijbrengen van respect voor en kennis van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, zoals verankerd in de Grondwet, en de universeel geldende fundamentele rechten en vrijheden van de mens; en
b. het ontwikkelen van de sociale en maatschappelijke competenties die de leerling in staat stellen deel uit te maken van en bij te dragen aan de pluriforme, democratische Nederlandse samenleving.

3a. Het bevoegd gezag draagt zorg voor een schoolcultuur die in overeenstemming is met de waarden, bedoeld in het derde lid, onderdeel a, en creëert een omgeving waarin leerlingen worden gestimuleerd actief te oefenen met de omgang met deze waarden.

Huidige kerndoelen

Kerndoelen die direct of indirect over burgerschap, gaan zijn in het basisonderwijs ondergebracht bij het leergebied ‘Oriëntatie op jezelf en de wereld’. In dit leergebied oriënteren leerlingen zich op zichzelf, op hoe mensen met elkaar omgaan, hoe ze problemen oplossen en hoe ze zin en betekenis geven aan hun bestaan.

De huidige kerndoelen voor burgerschap zijn:

· Kerndoel 36: de leerlingen leren hoofdzaken van de Nederlandse en Europese staatsinrichting en de rol van de burger.
· Kerndoel 37: De leerlingen leren zich te gedragen vanuit respect voor algemeen aanvaarde waarden en normen.
· Kerndoel 38: De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke stromingen die in de Nederlandse multiculturele samenleving een belangrijke rol spelen, en ze leren respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit. 

Andere kerndoelen die gerelateerd worden met burgerschap zijn kerndoel 34, 35, 39. Ook 47 en 53 kunnen in verband worden gebracht. Buiten het leergebied OJW zijn er ook kerndoelen Nederlandse Taal die relevant zijn, waar aandacht is voor discussie, informeren en mediawijsheid. Met name kerndoel 3 en 6.

Meer lezen? Lees bijvoorbeeld de domeinbeschrijving van de Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO) voor van het peilingsonderzoek (2018). Daarnaast formuleerde de stichting vanuit de huidige kerndoelen een curriculumvoorstel. Ook maakte SLO voor burgerschap (Oriëntatie op jezelf en de wereld) inhoud- en aanbodsdoelen. Dit kader kan door schoolteams gebruikt worden bij de ontwikkeling van de eigen leerlijn.

Conceptvoorstel burgerschap curriculum.nu

Momenteel loopt er een traject om het gehele curriculum in het funderend onderwijs te herzien. Op het gebied van burgerschap ontwikkelt een apart ontwikkelteam bouwstenen die de specifieke kennis en vaardigheden van leerlingen beschrijven op het terrein van burgerschap. Deze opbrengsten vormen de basis voor de herziening van de huidige kerndoelen. De Tweede Kamer gaat op 5 maart in debat over de voorstellen en op basis hiervan wordt besloten over het vervolg.

Meer weten over het wetsvoorstel en kerndoelen? Lees er meer over in de FAQ en in dit overzichtsdocument