Sociale veiligheid

Een veilige omgeving is van groot belang voor kinderen om zich goed te kunnen ontwikkelen en te kunnen leren. De Arbowet en de Kwaliteitswet bieden kaders voor de veiligheid in algemene zin. Iedere school is verplicht een veiligheidsplan te hebben, maar dit is niet voldoende. Scholen krijgen steeds meer te maken met complexe maatschappelijke problemen zoals (online) pesten, agressie, discriminatie, seksueel grensoverschrijdend gedrag, kindermishandeling en huiselijk geweld, radicalisering en antisemitisme.

Een veilige omgeving is van groot belang voor kinderen om zich goed te kunnen ontwikkelen en te kunnen leren. De Arbowet, de Kwaliteitswet en de Wet sociale veiligheid op school bieden kaders voor de veiligheid in algemene zin en iedere school is verplicht een veiligheidsplan te hebben, maar dit is niet voldoende. Scholen krijgen steeds meer te maken met complexe maatschappelijke problemen zoals (online) pesten, agressie, discriminatie, seksueel grensoverschrijdend gedrag, kindermishandeling en huiselijk geweld, radicalisering en antisemitisme.

Wettelijke plichten

Schoolbesturen zijn met de Wet sociale veiligheid op school sinds 1 augustus 2015 verplicht tot:

  1. het voeren van sociaal veiligheidsbeleid;
  2. het beleggen van de volgende taken bij een persoon: coördineren van het beleid ten aanzien van pesten en fungeren als aanspreekpunt in het kader van pesten;
  3. de monitoring van de sociale veiligheid van leerlingen, zodanig dat het een actueel en representatief beeld geeft. Hieronder valt ook het welbevinden van leerlingen.

Ook zijn alle professionals vanuit de Wet Meldcode Huiselijk geweld en Kindermishandeling verplicht een meldcode te gebruiken bij vermoedens van een onveilige thuissituatie. 

De PO-Raad wil dat scholen werken aan sociale veiligheid op een manier die past bij hun visie en die tegemoet komt aan vragen die spelen in de lokale situatie. De meeste scholen zijn al voortvarend aan de slag met beleid tegen pesten en hebben al goed zicht op het welbevinden van hun leerlingen. 

Integraal werken

Tegelijkertijd zijn er ook scholen en leraren die het ondanks hun inzet niet altijd lukt om incidenten op school te voorkomen. Dat is begrijpelijk. Er zijn grenzen aan de verantwoordelijkheden en mogelijkheden van scholen. Samenwerking met bijvoorbeeld ouders, leerlingen, sportverenigingen, jeugdzorg en gemeenten is hard nodig. De PO-Raad vindt het belangrijk dat alle partijen afspraken maken over ieders verantwoordelijkheid om een (sociaal) veilige omgeving te realiseren. Op die manier kunnen zij elkaar versterken.

Wat doet de PO-Raad?

De PO-Raad en VO-raad ondersteunen schoolbesturen bij het verbeteren van sociale veiligheid op hun scholen. In oktober 2014 presenteerden de sectororganisaties daarom het Actieplan sociale veiligheid op school dat onderwijsgevenden waar nodig ondersteuning biedt bij hun dagelijkse inspanningen om de sociale veiligheid te bevorderen.

Zo zijn er ambassadeurs Sociale Veiligheid: deskundige sparringpartners die schoolbesturen op aanvraag ondersteunen, zowel preventief als curatief. Deze ondersteuning bestaat uit het vormgeven, aanscherpen en verlevendigen van het sociale veiligheidsbeleid op de scholen.

Stichting School & Veiligheid heeft in samenwerking met het Nederlands Jeugd Instituut en de PO-Raad een wegwijzer ontwikkeld voor scholen om hen te helpen bij het kiezen van een effectief programma tegen pesten. 

Kindermishandeling en huiselijk geweld

Samen met enkele partners uit het onderwijs, de kinderopvang en ouderorganisaties heeft de PO-Raad de Beweging tegen Kindermishandeling opgericht. Deze beweging heeft als doel om de signalering en aanpak van kindermishandeling en seksueel misbruik te verbeteren. 

Seksuele vorming

De basis voor normen en waarden wordt in de basisschoolleeftijd gelegd. Maar bij veel kinderen wordt thuis niet over seksualiteit of relaties gesproken. Door leerlingen op school betrouwbare informatie te bieden en vaardigheden te leren, leren ze respectvol met elkaar om te gaan, worden ze weerbaarder en durven ze eerder vragen te stellen over seksualiteit. Kijk voor meer informatie en lesmaterialen op seksuelevorming.nl

Sociale veiligheid monitoren via Vensters

 

Meer weten?

Voor meer informatie over sociale veiligheid op school kunt u terecht bij de Helpdesk of bij beleidsadviseurs Anneke Risselada en Corine van Helvoirt.

Laatste nieuws

  • Op 1 januari 2018 draagt Rinda den Besten het voorzittersstokje van de Beweging tegen Kindermishandeling over aan een collega uit de sector kinderopvang. In het kader van de Week tegen Kindermishandeling blikken we met haar terug op het eerste jaar van de Beweging: Wat is er bereikt, wat nog niet en welke tips heeft ze voor haar opvolger?

  • De reeks getuigenissen die door #MeToo naar boven komen, maken duidelijk dat seksuele integriteit extra aandacht verdient. Stichting School & Veiligheid biedt scholen een handreiking om hier schoolbreed mee aan de slag te gaan. De visie is gebaseerd op kennis uit onderzoek en geeft ook inzicht in wat volgens de wet kan en mag. 

  • Op maandag 6 november start de 12e editie van de nationale Week van Respect. In deze Week stimuleren we jongeren om gezamenlijk te zorgen voor een inclusieve samenleving waarbij iedereen meedoet en lastige onderwerpen als religieuze, seksuele en culturele diversiteit, pesten en discriminatie altijd besproken kunnen worden.

Standpunten

  • Meer aandacht voor seksuele en relationele vorming

    De PO-Raad vindt het zorgelijk dat één op de vier leerkrachten en schoolleiders in het basisonderwijs aangeeft geen aandacht te schenken aan het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag....

  • Geen wettelijk voorgeschreven antipestprogramma's

    De PO-Raad wil dat scholen werken aan sociale veiligheid op een manier die past bij hun eigen visie en die tegemoet komt aan vragen die spelen in de lokale situatie. De meeste scholen zijn al voortvarend aan de slag met beleid tegen pesten en hebben goed zicht op het welbevinden van hun leerlingen. Om die reden heeft de PO-Raad zich altijd verzet tegen verplichte antipestprogramma's op scholen. 

Aan de slag met sociale veiligheid

Stichting School & Veiligheid werkt samen met PO-Raad en VO-raad aan sociale veiligheid op school. S&V biedt ondersteuning, lesmateriaal etc. 

Sociale veiligheid monitoren via Vensters

Benieuwd wat Vensters voor u kan betekenen? In dit filmpje vertellen schoolleiders over hun ervaringen met de Vensters vragenlijst. 

Wegwijzer programma’s sociale veiligheid

Deze wegwijzer van Stichting School en veiligheid helpt u bij de keuze uit het grote aanbod aan antipestprogramma’s.

Toolkit meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld

Toolkit van Rijksoverheid met o.a. basismodel meldcode, checklist voor bestuurders, standaard presentatie en achtergrondinformatie.

 

Veelgestelde vragen

  • Is het werken met een meldcode kindermishandeling verplicht?

    Scholen zijn verplicht een eigen meldcode ‘Huiselijk geweld en Kindermishandeling’ te hebben, die zij dienen te gebruiken bij vermoedens van mishandeling. In de meldcode beschrijft een school wie binnen de organisatie wanneer wat op welke wijze doet, een protocol en stappenplan ineen dus. Het document bevat een signalenlijst en een gesprekshandleiding. Ook registratie- en dossiervorming, de rollen en verantwoordelijkheden, een sociale kaart en scholingsplan maken deel uit van de meldcode van de school.

    De Wet Meldcode verplicht iedere beroepskracht om deskundigheid op te bouwen en op peil te houden. Het is van belang dat scholen structureel scholing aanbieden op dit thema, zodat men signalen tijdig kan opvangen en weet hoe te handelen. De Inspectie van het Onderwijs ziet erop toe of scholen beschikken over een meldcode en deze op de juiste wijze gebruiken.

    De Rijksoverheid heeft een gratis toolkit ontwikkeld om beroepskrachten te ondersteunen bij de invoering en het gebruik van een meldcode. 

    Ook kunnen scholen gebruik maken van het pakket 'Safe you safe me' van VeiligheidNL, inclusief adviesgesprek, ouderbijeenkomst en nazorggesprek.

  • Is het noodzakelijk om van alle studenten die bij ons stage lopen of als LIO-er ingezet worden een Verklaring omtrent het gedrag (VOG) aan te vragen bij de start van hun stage?

    Voor een LIO-er is een VOG verplicht en deze mag bij aangaan van de LIO-overeenkomst niet ouder zijn dan zes maanden. Voor stagiaires is een VOG niet verplicht, maar wel aan te raden indien zij alleen met de kinderen gaan werken. Zie voor meer informatie ook de site Stichting School en Veiligheid.

  • Een kind vertoont grensoverschrijdend gedrag en ondanks het verzoek van de leerkracht gaat hij niet uit de klas. Mag een leerkracht een leerling dan vastpakken en naar buiten begeleiden?

    Er moet onderscheid gemaakt worden tussen functioneel fysiek contact en regulerend fysiek optreden. Functioneel fysiek contact is altijd toegestaan. Wanneer een leraar een kind goed op de stoel zet om de juiste schrijfhouding te krijgen, is er sprake van een vorm van functioneel fysiek contact.

    Regulerend fysiek optreden (bijv. het vastpakken en naar buiten begeleiden) geeft altijd reden tot voorzichtigheid. Er mag echter door dat voorzichtige optreden geen onveilige situatie ontstaan. Het blijft een grijs gebied, maar als regulerend fysiek optreden gericht is op de veiligheid van de leerling, van medeleerlingen of van anderen, dan wordt er geen grens overschreden. Mits het ingrijpen proportioneel is, dus passend bij de situatie.